Waarom beweging het beste medicijn is voor je brein (en hoe yoga helpt bij preventie)

Afgelopen week had ik een bijeenkomst georganiseerd voor mijn werk met het thema 'Gezondleven en preventie'. De key-note spreker was niemand minder dan hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder. Als je hem ooit hebt horen spreken, weet je hoeveel passie en energie hij overbrengt als het gaat om ons brein. Zijn boodschap was helder, wetenschappelijk onderbouwd en ontzettend urgent: ons brein schreeuwt om beweging en uitdaging.

In een maatschappij waarin we het grootste deel van onze dag zittend achter een scherm doorbrengen, vergeten we vaak wat voor impact dat heeft op onze mentale en fysieke gezondheid. Maar waarom is bewegen nou precies zo cruciaal voor je hersenen, en wat heeft preventie hiermee te maken?

De neurologie van beweging

Wanneer je in beweging komt (of dat nu een stevige wandeling is, een serie squats tussen het werken door, of een dynamische Vinyasa flow) gebeurt er iets magisch in je hoofd.

1. Aanmaak van BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor): Dit eiwit wordt ook wel 'pokon voor je brein' genoemd. Het stimuleert de aanmaak van nieuwe hersencellen en versterkt de verbindingen tussen bestaande neuronen.

2. Betere doorbloeding: Fysieke activiteit verhoogt de bloedtoevoer naar de prefrontale cortex, het gebied in je brein dat verantwoordelijk is voor focus, planning, emotieregulatie en besluitvorming.

3. Stressverlaging: Beweging verlaagt het niveau van het stresshormoon cortisol en stimuleert de aanmaak van dopamine en serotonine.

Preventie: Zorgen voor jezelf vóórdat je lichaam om rust roept

Veel mensen komen pas in actie als ze klachten ervaren: een burn-out, rugpijn, chronische vermoeidheid of mentale overprikkeling. Tijdens de workshops stond het belang van preventie centraal. Preventie gaat niet over 'niet ziek worden', maar over het actief voeden van je vitaliteit. Het gaat erom dat je jezelf dagelijks de middelen geeft om veerkrachtig te blijven.

Yoga is hier een prachtig instrument voor. Yoga combineert fysieke inspanning met bewustzijn en ademhaling. Het is niet alleen een manier om je spieren te versterken en soepel te houden, maar ook een directe manier om je zenuwstelsel te regulieren en je brein de nodige hersteltijd te gunnen.

Kleine onderbrekingen, groot effect

Je hoeft echt niet dagelijks uren in de sportschool te staan om de vruchten van beweging te plukken. Het geheim zit hem in de frequentie en variatie. Zitten wordt niet voor niets het 'nieuwe roken' genoemd. Door langdurig zitten regelmatig te onderbreken, denk aan elke 30 minuten even 3 minuten bewegen, geef je je brein elke keer een instant oppepper.

Zoals Erik Scherder treffend beschrijft in zijn boek Liever lui dan moe: ons brein is van nature geneigd om de weg van de minste weerstand te kiezen (gemakzucht), maar gedijt juist bij uitdaging en actie.

De 3 brein-sleutels van Erik Scherder

Erik Scherder legde tijdens de bijeenkomst de nadruk op drie essentiële dingen die we ons brein dagelijks moeten bieden om het fit, veerkrachtig en jong te houden:

1. Jezelf uitdagen: Blijf nieuwe dingen leren en prikkel je nieuwsgierigheid. Zodra je brein op de automatische piloot draait, worden er minder nieuwe verbindingen aangemaakt.

2. Moeilijke dingen doen: Ons brein is van nature geneigd om de weg van de minste weerstand te kiezen. Maar juist door dingen te doen die mentale of fysieke moeite kosten, activeer en versterk je de prefrontale cortex.

3. In beweging blijven: Fysieke activiteit stimuleert de aanmaak van BDNF (de pokon voor je brein), wat de groei van nieuwe hersencellen stimuleert en stresshormonen zoals cortisol verlaagt.

Referenties & Wetenschap: 
✧ Geïnspireerd op de onderzoeken en publicaties van Prof. dr. Erik Scherder over breinvitaliteit en beweging. Bekijk voor meer wetenschappelijke onderbouwing over beweging en cognitie de publicaties via de Vrije Universiteit Amsterdam / Neuropsychologie.